Aanhouding en voorlopige hechtenis zijn twee verschillende maatregelen. Aanhouding is een kortdurende vrijheidsbeneming die de politie of het openbaar ministerie kan toepassen. Voorlopige hechtenis wordt door een rechter bevolen en kan zich over maanden uitstrekken.

Het tijdsbestek is kort, en de beslissingen die in de eerste twee etmalen worden genomen bepalen vaak het verdere verloop. Deze pagina beschrijft de rechten, de termijnen en de punten waarop een raadsman verschil kan maken.

De termijnen – 48 uur en nog eens 24 uur

Een aangehouden persoon moet in beginsel in vrijheid worden gesteld indien niet binnen 48 uur na de aanhouding een verzoek tot voorlopige hechtenis bij de rechter is ingediend.

Is een dergelijk verzoek binnen die 48 uur ingediend, dan kan de betrokkene nog ten hoogste 24 uur worden vastgehouden, totdat de rechter heeft beslist. Het totale kader is daarmee 72 uur, maar beide perioden hebben een eigen grondslag en behoren niet te worden vermengd.

De termijn wordt gerekend vanaf het feitelijke tijdstip van de vrijheidsbeneming, niet vanaf de aankomst op het politiebureau of vanaf het opmaken van een verslag. Het tijdstip behoort daarom te worden vastgelegd en zo mogelijk bevestigd.

Wordt de termijn zonder beslissing overschreden, dan moet de betrokkene in vrijheid worden gesteld. Een te late beslissing kan bovendien grondslag zijn voor een klacht over de rechtmatigheid van de vrijheidsbeneming.

Rechten tijdens de aanhouding

De rechten gelden vanaf het begin van de vrijheidsbeneming en zijn niet afhankelijk van de vraag of de aangehoudene er zelf om vraagt. In de praktijk is het echter wezenlijk ze uitdrukkelijk in te roepen en dit te laten vastleggen.

  • Informatie over de grondslag: het recht te vernemen wat de reden van de vrijheidsbeneming is en welke verdenking bestaat.
  • Zwijgrecht: de verdachte is niet verplicht een verklaring af te leggen of afzonderlijke vragen te beantwoorden, en dit mag hem niet worden tegengeworpen.
  • Toegang tot een raadsman: het recht contact op te nemen met een raadsman en met hem te spreken.
  • Kennisgeving aan naasten: het recht dat een familielid of een andere aangewezen persoon wordt ingelicht.
  • Tolk: het recht op bijstand van een tolk indien de betrokkene het Pools niet voldoende beheerst.
  • Medisch onderzoek: het recht door een arts te worden onderzocht, in het bijzonder bij gezondheidsklachten of bij verwondingen opgelopen tijdens de aanhouding.
  • Klacht: het recht bij de rechter te klagen over de vrijheidsbeneming.

Een verslag van de aanhouding behoort te worden doorgelezen voordat het wordt ondertekend. Is de inhoud niet begrepen, of ontbreken aantekeningen over gezondheid, tijdstippen of gedane verzoeken, dan behoort dat te worden vermeld.

Consulaire bijstand voor buitenlandse staatsburgers

Een buitenlandse staatsburger heeft naar volkenrechtelijke regels het recht te verzoeken dat de consulaire vertegenwoordiging van het betreffende land van de vrijheidsbeneming in kennis wordt gesteld.

Het consulaat kan de verdediging niet overnemen en de materiële uitkomst van de zaak niet beïnvloeden. Het kan wel bijstaan met contact met familieleden, informatie over het plaatselijke rechtsstelsel, verwijzing naar raadslieden en in bepaalde gevallen bezoek.

Het verzoek behoort uitdrukkelijk te worden gedaan en te worden vastgelegd. De kennisgeving vindt niet noodzakelijk automatisch plaats, en voor iemand die alleen in het land is zonder talenkennis is dit vaak de eerste praktische verbinding met de buitenwereld.

Wanneer voorlopige hechtenis kan worden bevolen

Voorlopige hechtenis veronderstelt zowel een algemene grondslag als een bijzondere reden. Beide moeten aanwezig zijn.

De algemene grondslag

Er moet een hoge mate van waarschijnlijkheid bestaan dat de betrokkene het feit waarop de zaak betrekking heeft, heeft begaan. Een louter vermoeden is niet voldoende.

De bijzondere redenen

Doorgaans wordt aangevoerd: gevaar voor vlucht of onderduiken, gevaar voor beïnvloeding van getuigen of anderszins bemoeilijking van de zaak, of de strengheid van het strafmaximum. Het gevaar moet concreet zijn onderbouwd met de omstandigheden van de zaak, niet slechts worden aangenomen.

Beperkingen

Voorlopige hechtenis behoort te worden nagelaten indien het doel met een minder ingrijpend middel kan worden bereikt – bijvoorbeeld borgstelling, meldplicht, een verbod het land te verlaten of toezicht. Bij lichtere strafbare feiten en in bepaalde situaties, onder meer om redenen van gezondheid of gezinsomstandigheden, gelden verdere beperkingen.

Dat de verdachte buitenlands staatsburger is, wordt vaak als vluchtgevaar aangevoerd. Dat is op zichzelf niet voldoende, en het kan worden weerlegd met documentatie over woonplaats, werk, gezinsband en de bereidheid te verschijnen.

De zitting over de voorlopige hechtenis

De rechter beslist op een zitting. Het openbaar ministerie zet het verzoek uiteen, waarna de verdachte en de raadsman het woord kunnen krijgen.

De mogelijkheden van de raadsman op deze zitting zijn concreet: de waarschijnlijkheid van het feit betwisten, het aangevoerde gevaar aanvechten, een minder ingrijpend middel voorstellen en gegevens overleggen over gezondheid, woonplaats, werk en gezin.

De zitting vindt binnen een zeer korte termijn plaats, vaak op dezelfde dag als het verzoek. Stukken die moeten worden overgelegd – arbeidsverklaring, huurovereenkomst, medische verklaring, bewijs van gezinsband – behoren daarom zo snel mogelijk te worden verkregen, indien nodig door familieleden in het land van herkomst.

Wordt voorlopige hechtenis bevolen, dan wordt een termijn bepaald. De termijn kan worden verlengd, maar iedere verlenging vergt een nieuwe beslissing en kan worden aangevochten.

Bezwaar tegen de beslissing

Tegen een beslissing over voorlopige hechtenis kan binnen een korte termijn na de betekening bezwaar worden gemaakt. Het bezwaar wordt door een hogere rechter behandeld.

Een bezwaar heeft de meeste kans op resultaat wanneer het niet alleen de verdenking betwist, maar ook de reden voor het gekozen middel aanvalt – bijvoorbeeld door aan te tonen dat het aangevoerde vluchtgevaar niet concreet is onderbouwd, of door een alternatief voor te stellen met een aangetoonde band met het land.

Onafhankelijk van het bezwaar kan later een verzoek worden gedaan tot opheffing of wijziging van de maatregel, in het bijzonder wanneer de omstandigheden zijn gewijzigd of wanneer het onderzoek niet vordert.

Raadsman – gekozen, toegevoegd en verplichte verdediging

De verdachte kan zijn eigen raadsman kiezen. Beschikt hij niet over middelen om te betalen, dan kan om toevoeging van een raadsman worden verzocht, hetgeen documentatie over de financiële situatie veronderstelt.

In bepaalde situaties is verdediging verplicht. Dat geldt onder meer wanneer de verdachte minderjarig is, wanneer gegronde twijfel bestaat over zijn toerekeningsvatbaarheid of vermogen aan de zaak deel te nemen, en bij de ernstigste zaakstypen. In dergelijke gevallen moet een raadsman optreden, ongeacht of de verdachte daarom heeft verzocht.

Voor een buitenlandse staatsburger heeft de keuze van de raadsman praktische betekenis die verder reikt dan de juridische, omdat de communicatie met familie en werkgever in het land van herkomst vaak gelijktijdig moet worden gecoördineerd.

Wat naasten onmiddellijk kunnen doen

  1. Vaststellen waar de betrokkene wordt vastgehouden en welke instantie de zaak behandelt.
  2. Het tijdstip van de vrijheidsbeneming vastleggen, aangezien de termijnen daarvan worden gerekend.
  3. Contact opnemen met een raadsman, zo mogelijk vóór de zitting.
  4. Verzoeken dat de consulaire vertegenwoordiging wordt ingelicht.
  5. Documentatie verkrijgen over woonplaats, dienstverband en gezinsband – dit is vaak het meest bruikbare materiaal op de zitting.
  6. Medische documentatie opvragen indien sprake is van een toestand die behandeling vergt of van een behoefte aan medicatie.

De tijdsfactor is beslissend. Materiaal dat na de zitting wordt overgelegd kan nog in een bezwaar worden gebruikt, maar het is aanzienlijk eenvoudiger een maatregel te voorkomen dan haar te laten opheffen.

Hoe het kantoor kan bijstaan

Onmiddellijk: vaststellen van de status van de zaak en de plaats van verblijf, contact met de betrokkene en deelname aan de zitting over de voorlopige hechtenis.

Tijdens de zitting: aanvechten van de aangevoerde grondslag, voorstel van een minder ingrijpend middel en overlegging van documentatie over de band met het land.

Na de beslissing: opstellen van bezwaar, verzoek tot opheffing of wijziging van de maatregel, en reactie op verzoeken tot verlenging.

In het verdere verloop van de zaak: inzage in het dossier, deelname aan onderzoekshandelingen, coördinatie van tolkbijstand en contact met familieleden.

Het kantoor is gevestigd in Poznań en staat cliënten bij in zaken in geheel Polen.

Gerelateerde onderwerpen

Veelgestelde vragen

Hoe lang kan iemand zonder rechterlijke beslissing worden vastgehouden?

In beginsel 48 uur vanaf de vrijheidsbeneming. Is binnen die termijn een verzoek tot voorlopige hechtenis bij de rechter ingediend, dan kan de aanhouding met ten hoogste 24 uur worden verlengd, totdat de beslissing valt.

Moet iemand tijdens het verhoor verklaren?

Nee. De verdachte is niet verplicht een verklaring af te leggen of afzonderlijke vragen te beantwoorden, en dit mag hem niet worden tegengeworpen. Of het raadzaam is te verklaren, behoort te worden beoordeeld na overleg met een raadsman.

Wordt het Nederlandse consulaat automatisch ingelicht?

Niet noodzakelijk. Er bestaat een recht om kennisgeving te verzoeken, maar het verzoek behoort uitdrukkelijk te worden gedaan en te worden vastgelegd. Het consulaat neemt de verdediging niet over, maar kan bijstaan met contact met familieleden en informatie over het plaatselijke stelsel.

Is het feit dat ik in het buitenland woon voldoende om vluchtgevaar aan te nemen?

Dat wordt vaak aangevoerd, maar is op zichzelf niet voldoende. Het gevaar moet concreet zijn onderbouwd met de omstandigheden van de zaak en kan worden weerlegd met documentatie over woonplaats, werk, gezinsband en de bereidheid te verschijnen.

Bestaan er alternatieven voor voorlopige hechtenis?

Ja. Voorlopige hechtenis behoort te worden nagelaten indien het doel met een minder ingrijpend middel kan worden bereikt, bijvoorbeeld borgstelling, meldplicht, een verbod het land te verlaten of toezicht. Een concreet voorstel met documentatie weegt zwaarder dan een algemeen bezwaar.

Kan tegen de beslissing bezwaar worden gemaakt?

Ja, binnen een korte termijn na de betekening, en het bezwaar wordt door een hogere rechter behandeld. Onafhankelijk daarvan kan later opheffing of wijziging worden verzocht, in het bijzonder wanneer de omstandigheden zijn gewijzigd.