Wanneer een overledene bezittingen in Polen nalaat – meestal een onroerende zaak, een bankrekening of een aandeel in een onderneming – rijst de vraag welk recht de erfenis beheerst en hoe het erfrecht wordt vastgesteld tegenover Poolse autoriteiten, banken en het kadaster.

Deze leidraad geeft een overzicht voor erfgenamen die in Nederland wonen. Het kantoor is gevestigd in Poznań en staat bij in zaken in heel Polen; de zaak kan grotendeels op afstand worden voorbereid.

Welk recht beheerst de erfenis – en waarom dat eerst wordt bepaald

Het toepasselijke recht wordt bepaald voordat de erfopvolging kan worden vastgesteld. Binnen de EU passen Poolse autoriteiten de Europese erfrechtverordening (verordening nr. 650/2012) toe op overlijdens die plaatsvinden op of na 17 augustus 2015. Volgens de verordening is het uitgangspunt dat de erfenis als geheel wordt beheerst door het recht van het land waar de overledene op het tijdstip van overlijden zijn gewone verblijfplaats had. De overledene kan in een testament echter het recht van het land van zijn nationaliteit hebben gekozen.

Nederland is aan de verordening gebonden. Dat maakt de situatie voor Nederlandse erfgenamen betrekkelijk overzichtelijk: zowel de Poolse als de Nederlandse autoriteiten passen dezelfde verwijzingsregel toe. Woonde de overledene gewoonlijk in Nederland, dan wijst de verordening in beginsel naar Nederlands recht; woonde hij in Polen, dan naar Pools recht – tenzij een geldige rechtskeuze voor het nationale recht is gemaakt.

Toch dient het toepasselijke recht concreet te worden opgehelderd. Waar had de overledene zijn gewone verblijfplaats? Is er een testament met een rechtskeuze? Is er een onroerende zaak in Polen die hoe dan ook behandeling tegenover Poolse autoriteiten vereist? De antwoorden bepalen welke regels van toepassing zijn en welke documentatie nodig wordt.

De erfopvolging volgens Pools recht

Wordt Pools recht op de erfenis toegepast, dan volgt de erfopvolging uit de wet, tenzij een geldig testament anders bepaalt. De kring van erfgenamen en hun aandelen zijn in een bepaalde volgorde vastgelegd.

Laat de overledene een echtgenoot en kinderen na, dan erven zij in beginsel samen. De kinderen erven in gelijke delen, maar het aandeel van de echtgenoot bedraagt ten minste een vierde van de nalatenschap. Is een kind vóór de erflater overleden, dan treden de eigen afstammelingen van dat kind in zijn plaats.

Laat de overledene geen kinderen na, dan erft de echtgenoot samen met de ouders van de overledene. Is een ouder overleden, dan gaat dat aandeel over op de broers en zussen van de overledene en vervolgens op hun afstammelingen. Zijn er noch een echtgenoot noch nauwe verwanten, dan zet de volgorde zich voort naar verdere verwanten en uiteindelijk naar de overheid.

De aandelen zijn breukdelen van de nalatenschap, geen bepaalde goederen. Wie een concrete onroerende zaak of rekening moet overnemen, wordt pas bij de verdeling beslist.

Testament – vormen en geldigheid

Het Poolse recht erkent meerdere testamentsvormen. De meest gebruikelijke zijn het eigenhandige testament, dat met de hand geschreven, ondertekend en in beginsel gedateerd moet zijn, en het notariële testament dat ten overstaan van een notaris wordt opgemaakt. Daarnaast bestaat een vorm waarbij het testament mondeling ten overstaan van bepaalde ambtenaren wordt verklaard met medewerking van getuigen, alsmede bijzondere vormen met beperkte geldigheid.

Een in Nederland opgemaakt testament kan naar omstandigheden qua vorm worden erkend. Polen is aangesloten bij een internationaal verdrag over de vorm van testamentaire beschikkingen, waardoor een testament naar de vorm geldig kan zijn indien het voldoet aan de vormvereisten van een van meerdere aanknopende landen. Of een concreet testament geldig is, vergt echter altijd een concrete beoordeling.

Onenigheid over de geldigheid van een testament – bijvoorbeeld of het echt is, of de overledene in staat was het op te maken, of het onder ongeoorloofde beïnvloeding tot stand kwam – wordt behandeld volgens de regels die gelden voor het toepasselijke erfrecht, en kan van invloed zijn op het gehele verloop van de zaak.

Vaststelling van het erfrecht: rechtbank of notaris

Het erfrecht moet worden gedocumenteerd voordat de erfgenamen over de bezittingen van de nalatenschap kunnen beschikken tegenover banken, het kadaster of anderen. In Polen kan dat langs twee wegen.

De ene route is een rechterlijke beschikking tot vaststelling van de erfrechtelijke verkrijging. De andere is een notariële erfrechtverklaring van een Poolse notaris. Het is niet langer een absolute voorwaarde dat alle betrokkenen tegelijk bij dezelfde notaris verschijnen: een ontwerp van het protocol van erfopvolging kan volgens de wet door betrokkenen bij dezelfde of bij verschillende notarissen worden bevestigd. De vereiste overeenstemmende verklaringen moeten wel aanwezig zijn; bij een geschil of een andere wettelijke belemmering is de gerechtelijke route nodig.

Voor erfgenamen in Nederland heeft de keuze praktische betekenis. Vereist de notariële weg dat allen tegelijk in Polen verschijnen, dan kan de rechterlijke weg of behandeling via een volmacht doelmatiger zijn. Dat hangt af van het aantal erfgenamen, van de vraag of er overeenstemming is, en van de samenstelling van de nalatenschap.

Bezittingen en schulden van de nalatenschap in Polen

De nalatenschap kan onroerende zaken, bankrekeningen, aandelen in ondernemingen, voertuigen en roerende zaken omvatten. Elk bestanddeel vergt een eigen behandeling: een onroerende zaak moet in het kadaster worden geïdentificeerd, en eventuele hypotheken, mede-eigendom en achterstanden dienen te worden opgehelderd voordat de waarde wordt beoordeeld.

De erfgenamen zijn in beginsel aansprakelijk voor de schulden van de nalatenschap. De omvang van de aansprakelijkheid hangt af van hoe de erfenis is aanvaard – zuiver, onder voorrecht van boedelbeschrijving, of dat de erfenis is verworpen. Deze beslissing wordt binnen een termijn genomen en dient te worden beoordeeld voordat de bindende verklaring wordt afgelegd. Zie de afzonderlijke leidraad over het verwerpen van een erfenis in Polen.

Verdeling van de nalatenschap – dział spadku

Totdat de nalatenschap wordt verdeeld, bezitten de erfgenamen de bezittingen van de nalatenschap gezamenlijk naar verhouding van hun aandelen. De verdeling wijst de concrete bestanddelen aan de erfgenamen toe en beëindigt de gemeenschap.

De verdeling kan bij overeenkomst of door de rechtbank plaatsvinden. Een overeenkomst vereist overeenstemming tussen alle erfgenamen. Omvat de nalatenschap een onroerende zaak, dan moet de overeenkomst in notariële vorm worden gesloten. Kan geen overeenstemming worden bereikt, dan beslist de rechtbank, onder meer of een bestanddeel aan een erfgenaam toevalt tegen vergoeding aan de overigen, of dat het moet worden verkocht.

De verdeling kan worden gecombineerd met een afrekening van onderlinge vorderingen tussen de erfgenamen, bijvoorbeeld voor uitgaven aan de bestanddelen van de nalatenschap of voor het gebruik van een onroerende zaak boven het eigen aandeel.

De Europese erfrechtverklaring

De Europese erfrechtverordening heeft een Europees erfrechtcertificaat ingevoerd waarmee het erfrecht in een ander gebonden land kan worden aangetoond. Het certificaat wordt afgegeven in de lidstaat waarvan de autoriteiten de erfenis volgens de verordening behandelen.

Aangezien Nederland aan de verordening is gebonden, kan het certificaat hier daadwerkelijk van nut zijn: het toont de hoedanigheid van erfgenaam, de aandelen en de bevoegdheden aan zonder dat telkens een afzonderlijke procedure nodig is. Of het in een concrete zaak het meest doelmatige instrument is, hangt af van waar de bestanddelen zich bevinden en welke autoriteiten de documentatie moeten beoordelen.

Documenten uit Nederland

Documenten die in Nederland zijn opgemaakt, moeten bruikbaar zijn tegenover een Poolse notaris, rechtbank of autoriteit. Drie praktische vragen dienen te worden opgehelderd voordat de documenten worden besteld of vertaald:

  • Vorm: Is een origineel document, een gewaarmerkt afschrift vereist, of kan in de beginfase een scan worden gebruikt?
  • Apostille: Moet het document van een apostille worden voorzien of aan andere eisen voldoen voordat het in Polen kan worden gebruikt?
  • Vertaling: Is een vertaling naar het Pools vereist, en moeten ook stempels, aantekeningen en apostilles worden vertaald?

Het gaat doorgaans om bewijs van verwantschap, akten van de burgerlijke stand, identiteitsdocumenten, een eventueel testament en – wordt met een volmacht gehandeld – de volmacht zelf, die aan de Poolse vormvereisten moet voldoen.

Veelgemaakte fouten

  1. De erfopvolging wordt vastgesteld voordat het toepasselijke recht is opgehelderd, terwijl de gewone verblijfplaats van de overledene naar een ander recht kan wijzen.
  2. Er wordt aangenomen dat de notariële weg altijd mogelijk is, terwijl die overeenstemming en gelijktijdig verschijnen van alle erfgenamen vereist.
  3. De beslissing om te aanvaarden of te verwerpen wordt uitgesteld tot de nalatenschap volledig in kaart is gebracht, en de termijn verstrijkt intussen.
  4. Een testament wordt tot uitgangspunt genomen zonder beoordeling van de formele geldigheid ervan naar het toepasselijke recht.
  5. Er worden vertalingen en apostilles besteld voordat is opgehelderd welke documenten daadwerkelijk moeten worden gebruikt.

Wat wij voor Nederlandse erfgenamen doen

Eerste opheldering: bepaling van het toepasselijke recht, van de kring van erfgenamen en van de vraag of er een testament is, alsmede een beoordeling of de zaak bij een notaris kan worden behandeld of voor de rechtbank moet.

Uitvoering: vaststelling van het erfrecht, afstemming met notaris of rechtbank, het opstellen van een volmacht in de vereiste vorm en het verkrijgen van de Nederlandse documenten die moeten worden gebruikt.

Verdeling en schulden: advies over aanvaarding of verwerping binnen de termijn, het in kaart brengen van bezittingen en schulden en de uitvoering van de verdeling bij overeenkomst of voor de rechtbank.

Het kantoor staat cliënten in heel Polen bij, en de zaak kan in de regel op afstand worden voorbereid. Persoonlijke aanwezigheid is niet altijd nodig en hangt af van de gekozen werkwijze.

Gerelateerde onderwerpen

Veelgestelde vragen

Geldt altijd Pools recht voor de erfenis?

Nee. Poolse autoriteiten passen de Europese erfrechtverordening toe, waarbij het uitgangspunt het recht is van het land waar de overledene zijn gewone verblijfplaats had, tenzij de overledene het recht van zijn nationaliteit heeft gekozen. Woonde de overledene in Nederland, dan kan Nederlands recht van toepassing zijn, ook al zijn er bezittingen in Polen. Omdat Nederland aan de verordening is gebonden, passen beide landen dezelfde verwijzingsregel toe.

Moet ik persoonlijk in Polen verschijnen?

Niet noodzakelijk. Veel kan via een gevolmachtigde en voor de rechtbank worden afgehandeld. De notariële vaststelling van het erfrecht vereist echter in beginsel dat alle erfgenamen tegelijk verschijnen. Is dat niet mogelijk, dan kan de rechterlijke weg doelmatiger zijn.

Is een Nederlands testament geldig in Polen?

Dat kan. Polen is aangesloten bij een verdrag over de vorm van testamenten, waardoor een testament naar de vorm geldig kan zijn indien het voldoet aan de vormvereisten van een van meerdere aanknopende landen. De geldigheid moet echter concreet worden beoordeeld.

Hoe neem ik een onroerende zaak in Polen over?

Eerst moet het erfrecht worden vastgesteld met een rechterlijke beschikking of een notariële akte. Vervolgens kan de onroerende zaak in het kadaster op naam van de erfgenamen worden gesteld, en een latere verdeling kan bepalen wie de zaak uiteindelijk overneemt.

En de schulden van de overledene?

De erfgenamen zijn in beginsel aansprakelijk voor de schulden van de nalatenschap, maar de omvang hangt af van hoe de erfenis is aanvaard. Een aanvaarding onder voorrecht van boedelbeschrijving beperkt de aansprakelijkheid tot de waarde van de nalatenschap. De beslissing moet binnen een termijn worden genomen; zie de leidraad over het verwerpen van een erfenis.

Wat kost de bijstand?

Dat hangt af van de omvang van de zaak – het aantal erfgenamen, of er overeenstemming is, de samenstelling van de nalatenschap en welke documenten uit twee landen moeten worden verkregen. Omvang en honorariummodel worden afgesproken voordat het inhoudelijke werk begint.