Een erfgenaam die een erfenis uit een Poolse nalatenschap niet wil aanvaarden, moet binnen de geldende termijn reageren. Het grootste risico is te lang wachten, omdat de termijn in beginsel wordt gerekend vanaf het moment waarop de erfgenaam kennis kreeg van de grondslag van zijn status als erfgenaam – en niet noodzakelijk vanaf de dag van overlijden.

Het kantoor is gevestigd in Poznań en staat cliënten bij in zaken in heel Polen. Veel erfeniszaken kunnen op afstand worden voorbereid en grotendeels worden afgehandeld.

De termijn van zes maanden – wanneer begint die te lopen

Naar Pools recht heeft een erfgenaam in beginsel zes maanden om over de erfenis te beslissen. De termijn wordt gerekend vanaf het moment waarop de erfgenaam kennis kreeg van de grondslag van zijn status als erfgenaam. Dat is doorgaans het moment waarop hij kennis kreeg zowel van het overlijden als van het feit dat hij zelf onder de erfopvolging viel.

Dit onderscheid heeft grote praktische betekenis voor erfgenamen die in Nederland wonen. Wordt men pas maanden na het overlijden geïnformeerd, dan begint de termijn niet noodzakelijk te lopen vanaf de dag van overlijden zelf. Omgekeerd kan een groot deel van de termijn al zijn verstreken als men lang op de hoogte was van zowel het overlijden als het mogelijke erfrecht zonder te reageren. Het is daarom belangrijk nauwkeurig vast te leggen wanneer en hoe men van de erfenis kennis kreeg, en de e-mail, de brief of het document te bewaren dat het tijdstip kan onderbouwen.

Voor personen die pas op een later niveau in de erfopvolging erfgenaam worden – bijvoorbeeld omdat een nadere erfgenaam de erfenis heeft verworpen – begint hun eigen termijn in beginsel pas wanneer zij kennis krijgen van het feit dat het erfrecht naar hen doet overgaan. Eén nalatenschap kan daarom meerdere verschillende termijnen omvatten die op verschillende momenten beginnen en aflopen.

Drie keuzes – en wat zij betekenen voor de aansprakelijkheid voor schulden

Het Poolse recht geeft de erfgenaam drie fundamentele keuzes. De keuze is vooral van belang voor de vraag of en in welke mate de erfgenaam aansprakelijk wordt voor de schulden van de overledene.

Zuivere aanvaarding van de erfenis

Bij een zuivere aanvaarding neemt de erfgenaam zowel de bezittingen als de schulden van de nalatenschap over zonder een bedragsmatige beperking van de aansprakelijkheid. Overtreffen de schulden de waarde van de bezittingen van de nalatenschap, dan kan de erfgenaam daarom met zijn eigen vermogen aansprakelijk worden. Deze oplossing dient alleen te worden gekozen wanneer de financiële situatie van de nalatenschap voldoende is opgehelderd en de gevolgen zijn beoordeeld.

Aanvaarding onder voorrecht van boedelbeschrijving

De erfgenaam aanvaardt de erfenis, maar is in beginsel slechts aansprakelijk voor de schulden van de nalatenschap tot de waarde die volgt uit de beschrijving van de bezittingen van de nalatenschap. Deze keuze kan relevant zijn wanneer de nalatenschap zowel waarden als schulden bevat en de erfgenaam bezittingen wil behouden zoals bijvoorbeeld een onroerende zaak, een banktegoed of een aandeel in een onderneming.

Een beperkte aansprakelijkheid betekent niet dat de nalatenschap zonder documentatie kan worden afgewikkeld. Het blijft nodig om bezittingen en schulden te identificeren en te waarborgen dat de beschrijving correct wordt opgesteld. Gebrekkige of onjuiste gegevens kunnen gevolgen hebben voor de omvang van de aansprakelijkheid.

Verwerping van de erfenis

Een erfgenaam kan de erfenis ook verwerpen. In dat geval wordt de erfgenaam in beginsel behandeld alsof hij vóór de erflater was overleden. De erfgenaam ontvangt geen bezittingen uit de nalatenschap en is niet aansprakelijk voor de schulden ervan. Het erfrecht gaat echter over volgens de regels van de erfopvolging, vaak naar de eigen kinderen van de erfgenaam.

De beslissing dient te worden genomen op grond van de gegevens die redelijkerwijs kunnen worden verkregen over de bezittingen, de schulden en eventuele lopende zaken van de nalatenschap. Een verwerping kan in beginsel niet worden ingetrokken alleen omdat men later een over het hoofd gezien bezit ontdekt of de waarde van de nalatenschap anders beoordeelt.

Wat gebeurt er als u niets doet

Passiviteit is geen neutrale keuze. Geeft de erfgenaam geen verklaring af vóór het verstrijken van de termijn, dan wordt de erfenis volgens de geldende Poolse regels in beginsel geacht te zijn aanvaard onder voorrecht van boedelbeschrijving. De erfenis wordt dus niet geacht te zijn verworpen. De erfgenaam wordt in plaats daarvan partij in de nalatenschap en moet zich houden aan de beschrijvings-, documentatie- en samenwerkingsverplichtingen die de behandeling van de nalatenschap met zich meebrengt.

De regels zijn in de loop der jaren gewijzigd, en het toepasselijke regelstelsel kan afhangen van het tijdstip van overlijden. Voor oudere nalatenschappen kan het gevolg van passiviteit daarom anders en bezwarender zijn. Om die reden dient de overlijdensdatum altijd al bij de eerste vraag te worden vermeld.

Een overschreden termijn kan niet zonder meer worden hersteld met het argument dat de erfgenaam de regels niet kende of niet op tijd kon reageren. Er bestaan beperkte mogelijkheden om het gevolg van een afgegeven verklaring aan te vechten, of van het feit dat er niet tijdig een verklaring werd afgegeven, maar dat vereist bijzondere omstandigheden en een concrete juridische beoordeling.

Hoe en waar de verklaring wordt afgelegd

Een verwerping van de erfenis is een formele verklaring. Het is niet voldoende om een e-mail of een gewone brief te sturen aan de overige erfgenamen, een bank of een andere bij de nalatenschap betrokken persoon.

De verklaring wordt in beginsel afgelegd ten overstaan van een Poolse notaris of bij de bevoegde Poolse rechtbank. Een erfgenaam die in Nederland woont, kan de verklaring in de daarvoor in aanmerking komende gevallen ook afleggen ten overstaan van een Poolse consul. De meest doelmatige werkwijze hangt onder meer af van waar de erfgenaam zich bevindt, hoeveel familieleden verklaringen moeten afleggen, of er minderjarige erfgenamen zijn en of er tegelijk andere handelingen in de nalatenschap moeten worden verricht.

De verklaring moet de overledene identificeren, de grondslag van het erfrecht aangeven en ondubbelzinnig vaststellen dat de erfgenaam de erfenis verwerpt. Een losse formulering dat men niet aan de nalatenschap wenst deel te nemen of geen contact met de overige erfgenamen wenst, is niet voldoende.

Het kan ook mogelijk zijn een gevolmachtigde de verklaring in Polen te laten afleggen. De volmacht moet aan bijzondere vormvereisten voldoen en uitdrukkelijk juist het afleggen van een erfrechtelijke verklaring omvatten. Een gewone of algemeen geformuleerde volmacht is in de regel niet voldoende.

Minderjarige kinderen – de regels moeten concreet worden beoordeeld

Wanneer een volwassen erfgenaam de erfenis verwerpt, gaat het erfrecht vaak over naar zijn kinderen. Zijn de kinderen minderjarig, dan moeten de ouders daarom ook beslissen of de erfenis namens de kinderen wordt aanvaard of verworpen.

Onder de regels die op 15 november 2023 in werking zijn getreden, is niet langer in alle gevallen een voorafgaande rechterlijke machtiging vereist. Wordt het kind erfgenaam doordat een ouder eerst de erfenis heeft verworpen, dan kunnen de ouders in bepaalde situaties de erfenis namens het kind verwerpen zonder machtiging van de rechter. Dat veronderstelt onder meer dat de ouders die op dit punt het ouderlijk gezag uitoefenen, het eens zijn of gezamenlijk handelen, en dat aan de overige voorwaarden van de Poolse regels is voldaan.

Een rechterlijke machtiging kan nog steeds nodig zijn, bijvoorbeeld als de ouders het oneens zijn, als slechts één van hen kan of wil meewerken, of als niet aan de voorwaarden van de uitzondering is voldaan. Er mag daarom niet automatisch van worden uitgegaan dat de zaak kan worden afgerond zonder tussenkomst van de rechter.

Is een machtiging nodig, dan wordt de termijn opgeschort zolang de rechter de zaak behandelt volgens de geldende regels. Het is echter beslissend dat het betreffende verzoek tijdig wordt ingediend. De vraag over de kinderen dient daarom tegelijk met de eigen verklaring van de volwassen erfgenaam te worden opgehelderd, en niet pas maanden later.

Ketenwerking – wanneer het erfrecht overgaat

Een verwerping doet de schulden van de nalatenschap niet verdwijnen. Het betekent dat degene die verwerpt uit de erfopvolging treedt, terwijl het erfrecht overgaat naar de volgende persoon volgens de Poolse regels. Bij een met schulden belaste nalatenschap kunnen daarom verklaringen van een grotere kring van familieleden nodig zijn.

Het is doelmatig de mogelijke erfgenamen in kaart te brengen voordat de eerste verklaring wordt afgelegd. Een systematisch overzicht van wie geraakt kan worden, wanneer de termijn van ieder afzonderlijk begint te lopen en in welke volgorde de verklaringen zouden moeten worden afgelegd, vermindert het risico dat een familielid over het hoofd wordt gezien en erfgenaam wordt zonder daarop voorbereid te zijn.

Documenten uit Nederland

Documenten die in Nederland zijn opgesteld, moeten bruikbaar zijn tegenover een Poolse notaris, rechtbank of andere autoriteit. Voordat de documenten worden besteld of ter vertaling worden verzonden, dienen drie praktische vragen te worden opgehelderd:

  • Vorm: Moet een origineel document, een gewaarmerkt afschrift worden overgelegd, of kan in de eerste fase een scan worden gebruikt?
  • Apostille of andere bevestiging: Moet het document van een apostille worden voorzien of aan andere eisen voldoen voordat het in Polen kan worden gebruikt?
  • Vertaling: Is een vertaling naar het Pools vereist, wie moet die uitvoeren, en moeten ook stempels, aantekeningen en apostilles worden vertaald?

Het gaat vaak om bewijs van verwantschap, akten van de burgerlijke stand, identiteitsdocumenten en – wordt met een volmacht gehandeld – de volmacht zelf. De volgorde heeft financiële betekenis. Het kan onnodig kostbaar zijn documenten te laten vertalen die later niet nodig blijken te zijn of die eerst in een andere vorm moeten worden verkregen.

Veelgemaakte fouten

  1. De termijn wordt automatisch vanaf de overlijdensdag berekend, terwijl het beslissende tijdstip later kan liggen.
  2. Men gaat er omgekeerd van uit dat de termijn nog niet is begonnen, terwijl men lang op de hoogte was van zowel het overlijden als de status als erfgenaam.
  3. De verklaring wordt alleen voor de volwassen erfgenaam afgelegd, terwijl de gevolgen voor de kinderen over het hoofd worden gezien.
  4. Men wacht op een volledige beschrijving van de nalatenschap en laat de termijn intussen verstrijken.
  5. Er wordt een algemene volmacht gebruikt die niet uitdrukkelijk het afleggen van de erfrechtelijke verklaring omvat.
  6. De verklaring wordt onduidelijk geformuleerd en voldoet niet aan de eisen van een geldige verklaring van verwerping.
  7. Vertalingen en apostilles worden besteld voordat is opgehelderd welke documenten daadwerkelijk moeten worden gebruikt.
  8. Men gaat ervan uit dat voor alle familieleden dezelfde regels gelden, terwijl hun termijnen op verschillende momenten kunnen zijn begonnen.

Waarmee het kantoor kan bijstaan

De bijstand wordt afgestemd op de fase waarin de zaak zich bevindt.

Vóór de verklaring: beoordeling van wanneer de termijn begon te lopen, het in kaart brengen van de kring van erfgenamen, het doornemen van de bekende gegevens over de bezittingen en schulden van de nalatenschap en een beoordeling van welke van de drie keuzes het best bij de situatie past.

Bij de uitvoering: het opstellen of controleren van de bewoordingen van de verklaring, afstemming met notaris, rechtbank of consul, het opstellen van een volmacht in de vereiste vorm en het ophelderen van welke Nederlandse documenten moeten worden verkregen.

Wanneer minderjarigen betrokken zijn: beoordeling of de verklaring kan worden afgelegd zonder rechterlijke machtiging volgens de geldende regels, of dat een verzoek bij de rechter moet worden ingediend, alsmede afstemming van de termijnen voor de afzonderlijke familieleden.

Is de termijn overschreden: beoordeling of er bij uitzondering een grondslag bestaat om het gevolg van de ontbrekende of eerder afgegeven verklaring aan te vechten, en welke documentatie een dergelijke zaak zou vereisen.

Het kantoor is gevestigd in Poznań en staat cliënten bij in zaken in heel Polen. De zaak kan in de regel op afstand worden voorbereid, en persoonlijke aanwezigheid is niet altijd nodig. Dat hangt echter af van de gekozen werkwijze, de vorm van de verklaring en de autoriteiten die moeten worden ingeschakeld.

Gerelateerde onderwerpen

Veelgestelde vragen

Wordt de termijn vanaf de overlijdensdag gerekend?

Niet noodzakelijk. Het uitgangspunt is het moment waarop de erfgenaam kennis kreeg van de grondslag van zijn status als erfgenaam. Dat kan later zijn dan de overlijdensdag, bijvoorbeeld als men pas na enige tijd bericht kreeg, of als men erfgenaam wordt nadat een persoon verderop in de erfopvolging de erfenis heeft verworpen.

Wat gebeurt er als ik helemaal niet reageer?

Onder de geldende regels wordt de erfenis in beginsel geacht te zijn aanvaard onder voorrecht van boedelbeschrijving. De erfenis vervalt dus niet en u wordt partij in de nalatenschap. De rechtspositie kan anders zijn voor oudere nalatenschappen, en daarom dient de overlijdensdatum altijd te worden vermeld.

Kan ik de verklaring vanuit Nederland afleggen?

Ja. Afhankelijk van de omstandigheden kan de verklaring worden afgelegd ten overstaan van een Poolse consul, of u kunt een gevolmachtigde in Polen laten handelen. Een volmacht moet aan bijzondere vormvereisten voldoen en uitdrukkelijk het afleggen van de verklaring omvatten.

Moeten ook mijn kinderen de erfenis verwerpen?

Verwerpt u, dan kan het erfrecht overgaan naar uw kinderen. Zijn zij minderjarig, dan moet er een afzonderlijke verklaring namens hen worden afgelegd. Onder de regels van 15 november 2023 is niet altijd een rechterlijke machtiging vereist, maar de voorwaarden moeten concreet worden beoordeeld. Een machtiging kan nog steeds nodig zijn, onder meer als de ouders het oneens zijn of als niet aan de voorwaarden van de uitzondering is voldaan.

Kan een verwerping worden ingetrokken?

In beginsel niet, alleen omdat u later bezittingen vindt die u niet kende. Er bestaan beperkte mogelijkheden om het gevolg van een verklaring aan te vechten, maar die veronderstellen bijzondere omstandigheden en moeten concreet worden beoordeeld.

Wat kost de bijstand?

Dat hangt af van de omvang van de zaak. Een eerste beoordeling van de termijn en de kring van erfgenamen is minder omvangrijk dan een zaak waarin verklaringen van meerdere familieleden moeten worden gecoördineerd, documenten uit twee landen moeten worden verkregen of een rechterlijke machtiging moet worden aangevraagd. De omvang van het werk en het honorariummodel worden afgesproken voordat het inhoudelijke werk begint.