Skilnað í Póllandi má framkvæma án þess að dómstóllinn taki afstöðu til þess hver ber sök á sambandsslitunum. Þessi leið er oft fljótlegri og veldur minni ágreiningi, en hún hefur verð sem kemur skýrast fram í rétti til makameðlags milli hjóna.
Þessar leiðbeiningar skýra hvenær skilnaður án sakarmats er mögulegur, hvað ávinnst og hverju er afsalað. Skrifstofan er í Poznań og aðstoðar í fjölskyldumálum um allt Pólland; málið má að verulegu leyti undirbúa í fjarvinnu.
Hvað þýðir „án sakarmats“
Að meginstefnu til tekur pólskur dómstóll í skilnaðarmáli afstöðu til þess hver ber sök á slitunum. Dómstóllinn sleppir því aðeins ef bæði hjónin fara fram á það. Án sameiginlegrar beiðni kveður dómstóllinn á um sök.
Velji aðilar þessa leið er farið með skilnaðinn eins og hvorugt þeirra beri sök. Dómstóllinn kannar þá ekki hver olli slitunum, heldur staðfestir aðeins að orðið hafi fullkomið og varanlegt sambandsslit.
Hvenær er hann mögulegur
Skilnaður án sakarmats gerir ráð fyrir að bæði hjónin fari fram á að ekki verði kveðið á um sök. Sé aðeins annað andvígt verður dómstóllinn að taka afstöðu til sakar. Samkomulagið verður að liggja fyrir þegar ákvörðunin er tekin.
Almenn skilyrði skilnaðar verða áfram að vera uppfyllt. Dómstóllinn getur því synjað um skilnað, jafnvel þótt aðilar séu sammála um að vilja ekki sakarmat, ef til dæmis hagsmunir sameiginlegra ólögráða barna mæla gegn honum. Samkomulag um sakarspurninguna nægir því ekki eitt og sér til að skilnaður sé veittur.
Framvinda málsins í reynd
Skilnaðarmál er höfðað fyrir þar til bærum pólskum dómstól. Beiðnin um að sök verði ekki metin er að meginstefnu til borin fram af báðum hjónum – annaðhvort samtímis í málinu eða með því að hinn aðilinn fellst á hana undir rekstri þess.
Jafnvel í máli án sakarmats er að jafnaði haldið að minnsta kosti eitt réttarhald, þar sem dómstóllinn þarf að sannfærast um að orðið hafi fullkomið og varanlegt sambandsslit og að önnur skilyrði séu uppfyllt. Séu sameiginleg ólögráða börn til staðar tekur dómstóllinn samtímis afstöðu til atriða um þau.
Þegar dómurinn er endanlegur er hjónabandið leyst upp og unnt er að ganga í hjónaband að nýju. Aðili sem er ósáttur við niðurstöðuna getur eftir almennum reglum skotið henni til æðra dóms innan gildandi frests.
Kostir þessarar leiðar
Það að sleppa sakarspurningunni hefur nokkra hagnýta kosti:
- Málið er oft fljótlegra, því dómstóllinn þarf ekki að færa sönnur á hver bar sök.
- Sönnunarfærslan verður minni að umfangi, sem getur sparað bæði tíma og kostnað.
- Ágreiningsstigi er haldið niðri, sem getur haft þýðingu þegar aðilar þurfa áfram að vinna saman um sameiginleg börn.
- Persónuleg atriði úr hjónabandinu koma síður inn í málið.
Fyrir marga er lægra ágreiningsstig í sjálfu sér veigamikill kostur, einkum þegar börn eru til staðar og foreldrar þurfa að hafa starfhæft samstarf árin eftir skilnaðinn. Lægra ágreiningsstig getur auk þess auðveldað að ná samkomulagi um önnur atriði sem málið vekur.
Ókosturinn: áhrif á framfærslueyri milli hjóna
Það að sleppa sakarspurningunni er ekki án afleiðinga. Sökin hefur nefnilega þýðingu fyrir rétt til makameðlags milli hjóna, og skilnaður án sakarmats lokar á sterkustu tegund kröfunnar.
Sé annar makinn talinn einn sekur getur hinn saklausi maki krafist makameðlags, aðeins ef skilnaðurinn veldur merkjanlegri versnun á stöðu hans – það er án þess að vera í eiginlegri þröng. Þessi möguleiki fellur niður þegar enginn er talinn sekur. Eftir skilnað án sakarmats má að meginstefnu til aðeins krefjast makameðlags ef maki er í þröng.
Valið milli sakar og engrar sakar ætti því ekki að taka eingöngu út frá ósk um fljótlegt mál. Sá sem hefði getað krafist makameðlags sem saklaus aðili afsalar sér rétti með því að velja skilnað án sakarmats. Á hinn bóginn getur sá sem átti á hættu að vera talinn sekur haft skýran hag af þessari leið. Meta ætti stöðuna áþreifanlega fyrir báða aðila.
Jafnvel þegar krefjast má makameðlags eftir skilnað án sakarmats er skyldan ekki endilega ótímabundin. Hafi sá sem greiðir ekki verið sekur getur skyldan verið tímabundin, með möguleika á framlengingu við sérstakar aðstæður, og hún fellur að meginstefnu til niður gangi rétthafi í nýtt hjónaband.
Mál er varða börnin eru leyst með sama hætti
Það að sleppa sakarspurningunni breytir ekki því að dómstóllinn tekur áfram afstöðu til þeirra atriða um sameiginleg ólögráða börn sem heyra til skilnaðardómi: forsjár, umgengni og þeirrar fjárhæðar sem hvort foreldri á að leggja til framfærslu barnsins.
Skilnaður án sakarmats þýðir því ekki að spurningum um börn og meðlag sé sleppt. Þessar ákvarðanir eru teknar út frá hagsmunum barnsins, óháð því hvort sök er metin eða ekki.
Foreldrar geta lagt fram samkomulag um beitingu forsjár og um umgengni, sem dómstóllinn tekur til greina sé það samrýmanlegt hagsmunum barnsins. Skortur á samkomulagi um börnin getur lengt málið, einnig þótt sök verði ekki metin.
Hvað skilnaður án sakarmats leysir ekki
Skilnaður án sakarmats ákveður að hjónabandið sé leyst upp og – séu sameiginleg ólögráða börn til staðar – atriði um forsjá, umgengni og meðlag. Hann leysir hins vegar ekki sjálfkrafa allt hið fjárhagslega milli aðila.
Skipti sameiginlegrar eignar krefjast að meginstefnu til sérstakrar meðferðar, annaðhvort með samningi eða fyrir dómstóli, og skuldir við þriðja aðila haggast ekki við skilnaðinn sjálfan. Því ætti snemma að leysa úr því hvaða atriði eru ákveðin í skilnaðarmálinu og hvaða atriði þarf að annast sérstaklega. Sjá leiðbeiningar um eignaskipti eftir skilnað.
Má breyta afstöðu í málinu
Afstaða til sakarspurningarinnar er ekki endilega endanleg frá upphafi málsins. Aðili getur eftir atvikum breytt afstöðu sinni í málinu – annaðhvort með því að fallast á skilnað án sakarmats eða með því að falla frá fyrri sameiginlegri beiðni og krefjast þess að sök verði metin.
Breytt afstaða getur haft veruleg áhrif á framvindu og lengd málsins, meðal annars vegna þess að síðara mat á sök getur krafist frekari sönnunarfærslu. Því ætti að hugsa spurninguna áður en málið er höfðað, en ekki fyrst þegar það er komið vel á veg.
Yfir landamæri
Búi annar aðilinn á Íslandi gilda sömu byrjunarspurningar og í hverjum öðrum skilnaði yfir landamæri: hvaða dómstóll er bær og hvaða lög á að beita. Möguleikinn á skilnaði án sakarmats ræðst af því að pólskum rétti sé beitt um skilnaðinn sjálfan.
Því ætti fyrst að leysa úr því hvort reka megi og eigi málið í Póllandi og hvaða lög gilda. Sjá almennar leiðbeiningar um skilnað og meðlag í Póllandi.
Gögn frá Íslandi
Gögn frá Íslandi verða að vera nothæf gagnvart pólskum dómstól. Áður en þau eru pöntuð eða þýdd ætti að leysa úr þremur hagnýtum spurningum:
- Form: frumrit, staðfest afrit eða skönnun á fyrsta stigi?
- Apostille eða önnur staðfesting áður en unnt er að nota skjalið í Póllandi?
- Þýðing á pólsku, þar á meðal stimplar og áritanir?
Oftast er um að ræða hjúskaparvottorð, fæðingarvottorð barna og – sé farið að með umboði – umboð sem uppfyllir pólsk formskilyrði.
Algeng mistök
- Skilnaður án sakarmats er valinn einungis til að fá fljótlegt mál, án þess að áhrif á makameðlag séu metin.
- Sá sem hefði getað krafist makameðlags sem saklaus aðili afsalar sér þessum rétti óafvitandi.
- Gengið er út frá því að samkomulag um að meta ekki sök tryggi skilnaðinn eitt og sér, þótt almenn skilyrði verði áfram að vera uppfyllt.
- Búist er við að spurningum um börn sé sleppt, þótt þær séu ákveðnar óháð sakarspurningunni.
- Afstaða er fyrst mótuð í málinu í stað þess að vera hugsuð áður en það er höfðað.
Hvernig lögmannsstofan getur aðstoðað
Mat: yfirferð á því hvort skilnaður án sakarmats er kostur eða ókostur í tilteknu tilviki, þar á meðal áhrif á hugsanlegan makameðlag.
Framkvæmd: gerð stefnu og nauðsynlegra beiðna, skipulag málsins og málflutningur fyrir dómstóli, að verulegu leyti með umboði.
Skrifstofan aðstoðar um allt Pólland og málið má að jafnaði undirbúa í fjarvinnu. Persónuleg mæting er ekki alltaf nauðsynleg og ræðst af ferli málsins.
Tengdar leiðbeiningar
Algengar spurningar
Er skilnaður án sakarmats alltaf fljótlegri?
Oft, en ekki endilega. Sé sakarmati sleppt fellur niður umfangsmikil sönnunarfærsla, sem styttir málið jafnan. Almenn skilyrði skilnaðar verða þó áfram að vera uppfyllt, og spurningar um börn eru ákveðnar óháð því.
Þarf það að við séum bæði sammála?
Já. Dómstóllinn sleppir sakarmati aðeins ef bæði hjónin fara fram á það. Sé aðeins annað andvígt tekur dómstóllinn afstöðu til sakar.
Missi ég rétt til lífeyris?
Mögulega. Eftir skilnað án sakarmats má að meginstefnu til aðeins krefjast lífeyris milli hjóna ef aðili er í þröng. Sterkari rétturinn, sem saklaus aðili hefur gagnvart maka sem er einn talinn sekur, fellur niður. Meta ætti stöðuna áður en valið er tekið.
Er enn tekin ákvörðun um málefni barnanna í skilnaðarmálinu?
Já. Forsjá, umgengni og meðlag eru ákveðin í skilnaðardómi óháð því hvort sök er metin. Skilnaður án sakarmats sleppir ekki þessum atriðum.
Má ég skipta um skoðun í málinu?
Eftir atvikum já. Aðili getur breytt afstöðu sinni til sakarspurningarinnar í málinu. Það getur þó haft áhrif á framvindu og lengd þess, meðal annars vegna þess að síðara mat á sök getur krafist frekari sönnunarfærslu.
Má reka málið í Póllandi þegar ég bý á Íslandi?
Það ræðst af lögsögu og af því hvaða lög eru notuð. Möguleikinn á skilnaði án sakarmats gerir ráð fyrir að pólskur réttur gildi um skilnaðinn sjálfan. Það ætti að leysa fyrst; sjá almennar leiðbeiningar um skilnað og meðlag.