Eftir skilnað þarf að skipta sameiginlegri eign hjóna. Hafi aðilar tengsl bæði við Pólland og Ísland ræðst fyrst hvaða lög gilda um fjármál hjónanna og hvar skiptin má framkvæma – einkum þegar fasteign er í Póllandi.
Þessar leiðbeiningar veita yfirlit. Skrifstofan er í Poznań og aðstoðar í fjölskyldumálum um allt Pólland; eignaskiptin má að verulegu leyti undirbúa í fjarvinnu.
Hvaða lög gilda um fjármál hjónanna
Skiptin gera ráð fyrir að vitað sé hvaða lög gilda um fjármál hjónanna. Það ræðst af tengslum eins og fastri búsetu aðila og ríkisfangi og af þeim reglum sem pólski dómstóllinn er bundinn af. Það er ekki endilega sama land og fór með skilnaðinn sjálfan.
Sé fasteign í Póllandi verða skipti hennar hvort eð er að endurspeglast í pólsku fasteignaskránni, óháð því hvar skilnaðurinn var ákveðinn. Því ætti að leysa úr lagavali, lögsögu og aðferð í heild frá upphafi, svo að skiptin þurfi ekki að endurtaka síðar.
Eignasamfélag sem útgangspunktur
Gangi hjón í hjónaband án kaupmála myndast samkvæmt pólskum rétti lögbundið eignasamfélag. Frá þeim tíma eru að meginstefnu til þrjár eignarmyndir: sameiginlega eignin og séreign hvors maka.
Samfélagið fellur meðal annars niður við skilnað. Eftir það má skipta sameiginlegu eigninni. Meðan samfélagið stendur getur maki ekki ráðstafað frjálst tiltekinni hlutdeild í sameiginlegri eign, og skipti gera því ráð fyrir að samfélagið sé fallið niður.
Við skiptin er sameiginlega eignin að meginstefnu til gerð upp eftir samsetningu sinni á þeim tíma þegar samfélagið féll niður, en eftir verðmæti á þeim tíma þegar skiptin fara fram. Þessi greinarmunur hefur mikla þýðingu þegar eign – oftast fasteign – hefur breyst verulega í verði frá skilnaði.
Hvað tilheyrir sameign og hvað séreign
Til sameiginlegu eignarinnar telst að meginstefnu til það sem hjónin hafa aflað á meðan hjónabandinu stóð, þar á meðal einkum laun fyrir vinnu og tekjur af atvinnustarfsemi ásamt tekjum af bæði sameiginlegu og séreigninni.
Til séreignar telst hins vegar meðal annars:
- Eign sem aflað var fyrir hjónaband.
- Eign sem fékkst með arfi, gjöf eða erfðaskrá, nema arfleifandi eða gefandi hafi ákveðið annað.
- Munir sem þjóna eingöngu persónulegum þörfum annars makans.
- Bætur fyrir líkamstjón og tiltekin persónubundin réttindi.
- Eign sem aflað var í stað séreignar (surrogation).
Greinarmunurinn ræður oft niðurstöðunni. Eign sem virðist sameiginleg getur að hluta eða öllu leyti tilheyrt séreign, til dæmis ef hún var fjármögnuð með arfi sem barst fyrir hjónaband. Því ætti að skjalfesta hvaðan fjármunir að stærri eign eru komnir.
Jafnar hlutdeildir – og undantekningin
Við skiptin hafa hjónin að meginstefnu til jafnar hlutdeildir í sameiginlegu eigninni, óháð því hver aflaði formlega hverrar eignar og óháð mun á tekjum.
Maki getur þó af ríkum ástæðum krafist þess að hlutdeildir séu ákveðnar eftir því að hve miklu leyti hvor um sig lagði til uppbyggingar sameiginlegu eignarinnar. Við mat á framlaginu telst einnig persónulegt framlag við uppeldi barna og rekstur heimilis. Um er að ræða undantekningu sem gerir ráð fyrir áþreifanlegum aðstæðum og leiðir ekki af tekjumun einum saman.
Í reynd er sönnunarbyrðin fyrir ójöfnum hlutdeildum hjá þeim sem krefst þeirra. Dómstóllinn metur heildarframlag hvors aðila yfir allt hjónabandið, þar með talið ólaunuð störf innan heimilisins, og gerir að meginstefnu til ekki lítið úr framlagi þess maka sem sá um heimili og börn.
Framlög og uppgjör milli eignasafna
Á meðan hjónabandinu stóð verða oft tilfærslur milli eignarmynda: sameiginlegir fjármunir eru notaðir á séreign, eða séreignarfjármunir eru lagðir í sameiginlega eign. Við skiptin má gera slík framlög upp.
Að meginstefnu til endurgreiðir maki framlög sem gerð voru úr sameiginlegri eign til séreignar og getur á móti krafist endurgreiðslu framlaga úr séreign til sameiginlegrar eignar. Tiltekin framlög sem þjónuðu þörfum fjölskyldunnar telja þó ekki með á sama hátt. Kerfisbundið uppgjör þessara liða er oft einn krefjandasti hluti málsins.
Sá sem heldur fram kröfu um endurgreiðslu verður að meginstefnu til að geta skjalfest hana. Reikningsyfirlit, millifærslur, reikningar og samningar frá öllu hjónabandinu geta því haft þýðingu, og það er kostur að safna þessum gögnum snemma.
Íbúð í Póllandi
Fasteign í Póllandi er oft veigamesta eignin í skiptunum. Eignina þarf að auðkenna í fasteignaskrá, og hugsanleg veðbönd, sameign með þriðja aðila, afnotaréttindi og vanskil ætti að leysa úr áður en verðmæti er ákveðið.
Skiptin geta farið fram með því að eignin falli til annars makans gegn jöfnun til hins, eða með sölu og skiptingu andvirðis. Hvíli lán á eigninni verður að leysa úr því hvernig það er meðhöndlað gagnvart bæði lánveitanda og hinum makanum. Séu hjónin ósammála um verðmæti getur matsgerð orðið nauðsynleg.
Í reynd verður annar makinn oft áfram búsettur í eigninni eftir skilnað. Not húsnæðisins og hugsanleg greiðsla fyrir að hinn sé útilokaður frá því að nýta hlutdeild sína geta komið inn í uppgjör milli aðila uns skiptin eru afstaðin.
Kaupmáli
Hjón geta með kaupmála vikið frá lögbundnu samfélagi – til dæmis samið um fullkomna séreign eða víkkað eða takmarkað samfélagið. Kaupmáli verður að vera gerður fyrir pólskum lögbókanda til að vera gildur.
Sé kaupmáli til breytir hann punkti upphafs skiptanna. Því ætti snemma að leysa úr því hvort samningur var gerður, hvenær hann var gerður og hvað hann nánar kveður á um, þar sem það ræður hvaða eignir á yfirleitt að skipta.
Skuldir eru almennt ekki „skiptar“
Eignaskiptin taka að meginstefnu til eignanna. Skuldir við þriðja aðila eru ekki skiptar á sama hátt, og ábyrgð gagnvart lánveitanda ræðst af öðrum reglum en skipting milli hjónanna.
Skuldir geta þó komið inn í uppgjör milli hjónanna, til dæmis þegar annar hefur greitt sameiginlega skuld af eigin fé eftir að samfélagið féll niður. Greinarmunurinn á ábyrgð út á við og uppgjöri innbyrðis er mikilvægur og gleymist oft.
Tvær leiðir: samningur eða dómstóll
Skiptin má framkvæma með samningi eða fyrir dómstóli. Samningur gerir ráð fyrir samkomulagi um hvað telst með, hvernig það er metið og hver tekur við hverju. Feli eignin í sér fasteign verður samninginn að gera í formi fyrir lögbókanda.
Náist ekki samkomulag ákveður dómstóllinn í máli um eignaskipti. Dómstóllinn getur látið eign falla til annars gegn jöfnun til hins eða ákveðið að hana skuli selja. Skiptin geta í tilteknum tilvikum farið fram í skilnaðarmálinu sjálfu en eru oft rekin í sérstöku máli, því þau krefjast nánara uppgjörs.
Ekki gildir fastur frestur til að krefjast skipta eftir skilnað. Í reynd verður þó erfiðara að skjalfesta uppruna og verðmæti eigna með árunum, og óskipt sameiginleg eign getur gefið tilefni til nýrra deilna.
Gögn frá Íslandi
Gögn frá Íslandi verða að vera nothæf gagnvart pólskum dómstól eða lögbókanda. Áður en þau eru pöntuð eða þýdd ætti að leysa úr þremur hagnýtum spurningum:
- Form: frumrit, staðfest afrit eða skönnun á fyrsta stigi?
- Apostille eða önnur staðfesting áður en unnt er að nota skjalið í Póllandi?
- Þýðing á pólsku, þar á meðal stimplar og áritanir?
Oftast er um að ræða hjúskaparvottorð, gögn um skilnað, gögn um uppruna eigna og – sé farið að með umboði – umboð sem uppfyllir pólsk formskilyrði.
Algeng mistök
- Allar eignir eru meðhöndlaðar sem sameiginlegar, þótt sumar geti tilheyrt séreign vegna arfs, gjafar eða öflunar fyrir hjónaband.
- Krafist er ójafnra hlutdeilda einungis með vísan til tekjumunar, án ríkra ástæðna.
- Framlög milli sameiginlegrar eignar og séreignar eru ekki gerð upp.
- Skuldum er ruglað saman við eignir, og ábyrgð út á við er blandað saman við uppgjör milli hjónanna.
- Samningur um fasteign er gerður án nauðsynlegs forms fyrir lögbókanda.
Hvernig lögmannsstofan getur aðstoðað
Fyrsta mat: úrlausn lagavals og lögsögu, þess hvort kaupmáli er til, og hvaða eignir teljast til sameiginlegu eignarinnar.
Uppgjör: kortlagning eigna og uppruna þeirra, uppgjör framlaga milli eignarmynda og bráðabirgðamat á hlutdeildum.
Framkvæmd: gerð samnings í formi fyrir lögbókanda eða rekstur máls um eignaskipti fyrir dómstóli, að verulegu leyti með umboði.
Skrifstofan aðstoðar um allt Pólland og málið má að jafnaði undirbúa í fjarvinnu. Persónuleg mæting er ekki alltaf nauðsynleg.
Tengdar leiðbeiningar
Algengar spurningar
Er öllu skipt jafnt milli okkar?
Sameiginlegu eigninni er að meginstefnu til skipt í jafnar hlutdeildir, óháð því hver aflaði hverrar eignar. Séreign – til dæmis arfur eða eign sem aflað var fyrir hjónaband – telst að meginstefnu til ekki með. Ójafnra hlutdeilda má aðeins krefjast af ríkum ástæðum.
Hvað um hús sem ég keypti fyrir hjónaband?
Eign sem aflað var fyrir hjónaband tilheyrir að meginstefnu til séreign. Hafi sameiginlegir fjármunir síðar verið notaðir á eignina getur þó vaknað krafa um endurgreiðslu. Uppruna fjármunanna ætti því að skjalfesta.
Á fyrrverandi maki minn að taka við helmingi skuldarinnar?
Eignaskiptin taka að meginstefnu til eignanna, ekki skuldanna. Ábyrgð gagnvart lánveitanda ræðst af öðrum reglum. Skuldir geta þó komið inn í uppgjör milli hjónanna, til dæmis hafi annar greitt sameiginlega skuld af eigin fé.
Getum við skipt eigninni með samningi?
Já, séuð þið sammála. Feli eignin í sér fasteign verður samninginn að gera fyrir pólskum lögbókanda. Náist ekki samkomulag ákveður dómstóllinn í máli um eignaskipti.
Er frestur til að skipta eigninni?
Ekki gildir fastur frestur eftir skilnað. Í reynd verður þó erfiðara að skjalfesta uppruna og verðmæti eigna með árunum, og óskipt sameiginleg eign getur gefið tilefni til nýrra deilna.
Þarf ég að mæta persónulega í Póllandi?
Ekki alltaf. Margt má annast með umboði. Hvort persónuleg mæting verður nauðsynleg ræðst af því hvort málið er rekið með samningi eða fyrir dómstóli, og af ferli málsins.