Meðlag í Póllandi er ákveðið út frá tvennu: eðlilegum þörfum barnsins og getu þess foreldris sem greiðir. Búi barnið og greiðandinn hvort í sínu landi verður spurningin um fullnustu oft jafn mikilvæg og ákvörðunin sjálf.
Þessar leiðbeiningar fara yfir hvernig meðlag er ákveðið, breytt og fullnustað. Skrifstofan er í Poznań og aðstoðar í fjölskyldumálum um allt Pólland; málið má að verulegu leyti undirbúa í fjarvinnu.
Grundvöllur meðlagsskyldunnar
Bæði foreldri hafa skyldu til að framfleyta barni sem er ekki sjálft fært um það. Skyldan leiðir af skyldleikanum og er óháð því hvort foreldrar voru gift og hvort skilnaður hefur farið fram.
Umfang meðlags ræðst af tvennu: eðlilegum þörfum barnsins og aflahæfni og efnahag þess foreldris sem greiðir. Þessi tvö atriði eru metin saman, svo að meðlag sé hvorki ákveðið umfram þarfir barnsins né umfram það sem foreldrið getur með sanngirni borið.
Hver greiðir og til hvers
Bæði foreldri leggja til framfærslu barnsins í hlutfalli við getu sína. Framlagið má uppfylla að hluta eða öllu leyti með persónulegri umönnun barnsins og með daglegu starfi á heimilinu.
Búi barnið fast hjá öðru foreldrinu uppfyllir það foreldri oft sinn hluta með daglegri umönnun, en hitt leggur til fjárhagslega. Meðlagið tilheyrir barninu en er í reynd sótt af því foreldri eða öðrum aðila sem fer með daglega umönnun. Það breytir ekki því að bæði foreldri eru skyldug gagnvart barninu; munurinn liggur eingöngu í því hvernig hvort foreldri uppfyllir sinn hluta – annað með daglegri umönnun, hitt með fjárframlagi. Persónuleg umönnun og dagleg vinna á heimilinu eru metnar sem raunverulegt framlag til framfærslu barnsins, þótt þær séu ekki í peningum, og því er ekki gengið út frá því að það foreldri sem annast barnið daglega greiði auk þess fullt meðlag.
Hvernig meðlag er ákveðið
Eðlilegar þarfir barnsins taka meðal annars til húsnæðis, matar, fatnaðar, heilsu, menntunar og hæfilegra tómstunda. Þarfirnar eru metnar áþreifanlega fyrir hvert barn og geta verið breytilegar eftir aldri, heilsu og sérstökum aðstæðum, til dæmis meðferð eða skólagöngu sem hefur í för með sér aukin útgjöld.
Á móti þörfunum er sett geta greiðandans, það er tekjur og efnahagur ásamt þeim möguleikum sem foreldrið hefur til að afla tekna. Ákvörðunin er ekki fast hlutfall heldur áþreifanlegt mat, og sömu tölur geta því leitt til ólíkra niðurstaðna eftir aðstæðum barnsins.
Stærri og ófyrirséð útgjöld
Eðlilegar þarfir barnsins taka ekki aðeins til daglegra útgjalda, heldur einnig til stærri eða ófyrirséðra útgjalda þegar þau eiga rétt á sér – til dæmis nauðsynlegrar meðferðar, gleraugna, upphafs skólagöngu eða kostnaðar tengds námi.
Slík útgjöld geta komið inn í ákvörðunina en ættu að vera skjalfestanleg. Sé stærra útgjald einstakt getur það haft þýðingu fyrir hvernig því er skipt milli foreldra, og fram ætti að koma skýrt hvað ákveðnu meðlagi er ætlað að standa undir og hverju þarf eftir atvikum að skipta sérstaklega.
Aflahæfni – ekki aðeins raunverulegar tekjur
Við mat á getunni lítur dómstóllinn ekki aðeins á raunverulegar tekjur, heldur á aflahæfni – það er hvað foreldrið gæti aflað með menntun sinni og möguleikum.
Foreldri getur því að meginstefnu til ekki lækkað meðlag sitt með því að leggja niður starf af fúsum vilja, velja lægri tekjur eða láta hjá líða að nýta möguleika sína. Á hinn bóginn geta raunverulegar og ósjálfráðar breytingar á tekjum haft þýðingu. Hvað er sjálfrátt og hvað ósjálfrátt ræðst af áþreifanlegu mati.
Fullorðin börn, nám og mörk skyldunnar
Framfærsluskyldan fellur ekki sjálfkrafa niður þegar barnið nær tilteknum aldri. Hún getur staðið meðan barnið er enn ekki fært um að framfleyta sér sjálft, til dæmis í áframhaldandi námi sem sótt er af eðlilegum þunga.
Skyldan er þó ekki takmarkalaus. Við tilteknar aðstæður getur greiðandinn farið fram á að hún sé takmörkuð eða felld niður, til dæmis feli hún í sér óhóflega byrði eða leggi fullorðið barn sig ekki fram um að verða sjálfu sér nægt. Einnig þetta ræðst áþreifanlega.
Samningur, dómur eða skilnaðarmál
Meðlag má ákveða á fleiri vegu: með samningi milli foreldra, í sérstöku máli um meðlag, eða sem hluta af skilnaðarmáli, þar sem dómstóllinn tekur hvort eð er afstöðu til framfærslu barnsins.
Samningur getur hentað þegar foreldrar eru sammála, en hann ætti að orða þannig að hann geti verið grundvöllur fullnustu ef greiðsla fellur síðar niður. Séu foreldrar ósammála ákveður dómstóllinn meðlagið.
Breyting á ákveðnu meðlagi
Ákveðið meðlag er ekki óbreytanlegt. Breytist þarfir barnsins eða efnahagur foreldris verulega má krefjast hækkunar eða lækkunar. Það á til dæmis við þegar barnið hefur dýrara nám eða þegar tekjur greiðandans breytast merkjanlega.
Breyting krefst að meginstefnu til nýrrar ákvörðunar eða samnings; ekki er unnt að hætta einhliða að greiða eða breyta fjárhæðinni. Uns breyting hefur verið gerð gildir fyrra meðlag.
Vanskil og dráttarvextir
Hver meðlagsgreiðsla fellur að meginstefnu til í gjalddaga á umsömdum eða ákveðnum tíma. Falli greiðsla niður myndast vanskil sem krefjast má sérstaklega, og dráttarvextir geta lagst á þá fjárhæð sem er í vanskilum.
Vanskil falla ekki niður einungis vegna þess að tími líður, en möguleikinn á að innheimta þau getur orðið erfiðari með árunum. Því ætti ekki að láta vöntun á greiðslu ósvarað lengi; snemmbær meðferð auðveldar að tryggja bæði daglegar og gjaldfallnar greiðslur.
Meðlag fyrir liðinn tíma
Meðlag má eftir atvikum einnig krefjast fyrir tímabil á undan kröfunni, innan þeirra marka sem reglurnar setja, einkum þegar þörfum barnsins á því tímabili hefur ekki verið mætt. Auk þess getur verið munur á því hve langt aftur ógreitt, þegar ákveðið meðlag verður sótt.
Því ætti ekki að fresta kröfu að óþörfu. Því lengra sem líður, þeim mun erfiðara getur verið að skjalfesta þarfir og greiðslur, og hluti mögulegrar kröfu getur glatast.
Fullnusta yfir landamæri
Ákvörðun um meðlag hefur aðeins gildi ef unnt er að fullnusta hana þar sem greiðandinn hefur tekjur eða eignir. Búi foreldrið í öðru landi en barnið eru til reglur og alþjóðasamningar sem gera kleift að viðurkenna og fullnusta ákvörðun um meðlag í öðru landi.
Hvaða leið er rétt ræðst af því hvaða lönd eiga í hlut og af því hvenær og hvar ákvörðunin var tekin. Því ætti að hugsa spurninguna um fullnustu strax þegar ákveðið er hvar meðlag skal ákveðið, svo að ákvörðun reynist ekki torveld í framkvæmd.
Í reynd beinist fullnustan að tekjum eða eignum greiðandans, oft fyrir milligöngu sýslumanns eða fógeta. Búi greiðandinn erlendis þarf fyrst að viðurkenna pólsku ákvörðunina þar áður en unnt er að fullnusta hana. Því er rétt að huga strax að því í hvaða landi líklegast er að fullnusta þurfi að fara fram.
Gögn frá Íslandi
Gögn frá Íslandi verða að vera nothæf gagnvart pólskum dómstól. Áður en þau eru pöntuð eða þýdd ætti að leysa úr formi, apostille og þýðingu. Oftast er um að ræða fæðingarvottorð barns, gögn um þarfir og útgjöld, gögn um tekjur beggja foreldra og – sé farið að með umboði – umboð sem uppfyllir pólsk formskilyrði.
Algeng mistök
- Meðlag er reiknað sem fast hlutfall í stað áþreifanlegs mats á þörfum og getu.
- Gengið er út frá raunverulegum tekjum einum, þótt aflahæfni geti verið ráðandi.
- Greiðsla er stöðvuð eða breytt einhliða án nýrrar ákvörðunar eða samnings.
- Kröfu er frestað svo að hluti mögulegs meðlags fyrir liðinn tíma glatast.
- Meðlag er ákveðið án tillits til þess hvar ákvörðunina á síðar að fullnusta.
Hvernig lögmannsstofan getur aðstoðað
Ákvörðun: uppgjör á þörfum barnsins og getu beggja foreldra ásamt mótun kröfu um meðlag, með samningi eða fyrir dómstóli.
Breyting: mat á því hvort veruleg breyting gefi tilefni til að hækka eða lækka ákveðið meðlag, og rekstur nauðsynlegs máls.
Fullnusta: undirbúningur viðurkenningar eða fullnustu ákvörðunar um meðlag í öðru landi, þegar barnið og greiðandinn búa hvort á sínum stað.
Skrifstofan aðstoðar um allt Pólland og málið má að jafnaði undirbúa í fjarvinnu.
Tengdar leiðbeiningar
Algengar spurningar
Hvernig er meðlag ákveðið í Póllandi?
Eftir eðlilegum þörfum barnsins og aflahæfni og efnahag þess foreldris sem greiðir. Það er ekki fast hlutfall heldur áþreifanlegt mat. Bæði foreldri leggja til í hlutfalli við getu sína, og persónuleg umönnun barnsins getur talist með.
Má lækka meðlagið ef ég hef lægri tekjur?
Kannski, en dómstóllinn lítur á aflahæfni en ekki aðeins raunverulegar tekjur. Sjálfráð lækkun – til dæmis með því að leggja niður starf – lækkar að meginstefnu til ekki meðlagið. Raunverulegar og ósjálfráðar breytingar geta hins vegar haft þýðingu.
Hvenær fellur greiðsluskyldan niður?
Ekki við tiltekinn aldur í sjálfu sér. Skyldan getur staðið meðan barnið er enn ekki fært um að framfleyta sér, til dæmis í námi. Við tilteknar aðstæður má takmarka hana eða fella niður, meðal annars feli hún í sér óhóflega byrði.
Má breyta meðlagi síðar?
Já. Breytist þarfir barnsins eða efnahagur foreldris verulega má krefjast hækkunar eða lækkunar. Það krefst nýrrar ákvörðunar eða samnings; ekki er unnt að breyta fjárhæðinni einhliða.
Má fullnusta pólska ákvörðun um meðlag á Íslandi?
Til eru reglur og alþjóðasamningar sem gera kleift að viðurkenna og fullnusta ákvörðun um meðlag í öðru landi. Hvaða leið er rétt ræðst af löndunum og af ákvörðuninni og ætti að hugsa frá upphafi.
Má krefjast meðlags fyrir tímann áður en málið er höfðað?
Eftir atvikum já, innan þeirra marka sem reglurnar setja, einkum þegar þörfum barnsins á tímabilinu hefur ekki verið mætt. Kröfu ætti ekki að fresta að óþörfu, því annars getur hluti hennar glatast.