Læknamistök í Póllandi: skaðabætur, réttindi sjúklinga og fyrning

Hafir þú orðið fyrir tjóni við meðferð í Póllandi – eða ert aðstandandi – getur eftir atvikum verið réttur til skaðabóta. Læknamistök eru fyrir hendi þegar meðferð víkur frá viðurkenndum læknisfræðilegum staðli og veldur þar með tjóni, en matið er sjaldan einfalt og byggist að jafnaði á yfirferð sérfróðra manna.

Þessar leiðbeiningar skýra hvað telst læknamistök, hver ber ábyrgð, hvað þarf að sanna, hvaða bætur geta komið til greina og hvaða frestir gilda. Skrifstofan er í Poznań og veitir lögfræðiaðstoð um allt Pólland, að verulegu leyti í fjarvinnu.

Hvað læknamistök eru

Læknamistök eru fyrir hendi þegar meðferð víkur frá þeirri þekkingu og þeim stöðlum sem gilda á sviðinu, og þetta frávik veldur tjóni. Mistökin geta verið í greiningu (yfirsést eða röng greining), í meðferð, tæknileg, skipulagsleg eða falist í skorti á upplýsingum til sjúklings.

Ekki er sérhver óheppileg niðurstaða mistök. Meðferð getur verið rétt framkvæmd og samt ekki tekist. Það sem ræður er hvort farið var að viðurkenndum staðli, og það er einmitt sú spurning sem mál snýst yfirleitt um. Því þarf að bera atvikið saman við það sem gera mátti ráð fyrir af gætnum og hæfum meðferðaraðila við sömu aðstæður.

Ábyrgðargrundvöllurinn

Ábyrgðin byggist að meginstefnu til á sök. Sé tjónið valdið við meðferð á sjúkrahúsi ber sú stofnun ábyrgð sem ber ábyrgð á starfsfólkinu, og kröfu er því oft beint að sjúkrahúsinu fremur en að einstökum meðferðaraðila.

Að hverjum beina á kröfu ræðst af því hvernig meðferðin var skipulögð – opinber eða einkarekin, og undir hvaða formi. Snemmbúin úrlausn þessa er mikilvæg, svo að kröfunni sé beint að réttum aðila frá upphafi.

Hvað þarf að sanna

Til að fá skaðabætur þarf að meginstefnu til að sanna þrennt: að meðferðin hafi vikið frá viðurkenndum staðli, að tjón hafi orðið, og að orsakatengsl séu milli fráviksins og tjónsins. Einmitt orsakatengslin eru oft erfiðasti liðurinn.

Sönnunarbyrðin hvílir að meginstefnu til á þeim sem hefur kröfuna uppi, en matið styðst í reynd við yfirferð sérfróðra manna. Því er vönduð læknisfræðileg og lögfræðileg greining málsins afgerandi fyrir niðurstöðuna.

Skaðabætur og miskabætur

Bæturnar geta tekið til fleiri þátta. Veita má miskabætur fyrir tjónið, þjáningu og skerta lífsgæði, skaðabætur fyrir fjárhagslegt tjón svo sem útgjöld og tekjutap, og – við varanlega skerta starfsgetu eða auknar þarfir – reglulega greiðslu.

Hvað er unnt að krefjast ræðst af umfangi tjónsins og af þeim afleiðingum sem það hefur haft. Raunhæft uppgjör byggist á læknisfræðilegum gögnum og á skjalfestingu raunverulegs tjóns og framtíðarþarfa. Þar geta reikningar, læknisvottorð og mat á starfsgetu skipt miklu fyrir fjárhæð bótanna.

Samþykki og upplýsingar

Sjúklingur á rétt á upplýsingum um meðferðina og áhættu hennar og á að veita upplýst samþykki. Sé meðferð framkvæmd án gilds samþykkis, eða sé sjúklingur ekki nægilega upplýstur, getur það eftir atvikum eitt og sér verið grundvöllur kröfu.

Spurningin um samþykki og upplýsingar er metin út frá sjúkraskránni og þeim upplýsingum sem sjúklingur fékk í raun. Skortur á upplýsingum er því sjálfstætt atriði sem ætti að kanna við hlið sjálfrar meðferðarinnar.

Sönnun og matsmenn

Sjúkraskráin er meginsönnunargagnið í máli um læknamistök. Tryggja ætti alla sjúkraskrána snemma, því hún sýnir hvað var gert og hvenær. Sjúklingur á rétt á aðgangi að eigin sjúkraskrá.

Mat á því hvort mistök hafi verið gerð byggist að jafnaði á áliti sérfróðs manns. Skýr og vel skjalfest framsetning ferilsins gerir matsmanni kleift að taka afstöðu, og hún er oft það sem ræður úrslitum.

Kvörtun og réttindi sjúklinga

Við hlið bótakröfu hefur sjúklingur ýmis réttindi, og ferli getur einnig gefið tilefni til kvörtunar yfir sjálfri meðferðinni. Kvörtun til viðeigandi yfirvalda getur leitt til þess að málið sé rannsakað, óháð spurningunni um bætur. Í sumum tilvikum getur kvörtun einnig varpað ljósi á atriði sem síðar nýtast í bótamálinu.

Leiðirnar tvær – kvörtun og bótakrafa – má sækja hvora í sínu lagi eða saman. Hvað á við ræðst af því hverju maður vill ná fram: rannsókn á atvikinu, breytingu á framkvæmd eða fjárhagslegum bótum. Val á leið ræðst þá af því hvað liggur þyngst á sjúklingi eða aðstandendum.

Leiðirnar að bótum

Kröfu má sækja eftir fleiri leiðum. Venjulega leiðin er einkamál gegn ábyrgu stofnuninni. Við hlið hennar getur eftir atvikum verið til stjórnsýsluleg leið, þar sem tiltekin tjón má afgreiða utan dómstóla.

Hvaða leið er best ræðst af eðli málsins, af umfangi tjónsins og af því hversu skjótrar lausnar er óskað. Kosti og galla hverrar leiðar ætti að vega áður en valið er, því valið getur haft áhrif á bæði tíma og niðurstöðu.

Einkarekin og opinber meðferð

Ábyrgðin getur ráðist af því hvort meðferðin fór fram í opinbera heilbrigðiskerfinu eða á einkarekinni stofu. Í báðum tilvikum getur ábyrgð verið fyrir hendi, en ábyrgi aðilinn og sú trygging sem tekur til tjónsins geta verið ólík.

Því ætti snemma að leysa úr því hvar og undir hvaða formi meðferðin fór fram og hver ber ábyrgð þegar upp er staðið. Það hefur þýðingu fyrir að hverjum kröfu er beint og fyrir því hvernig hugsanlegar bætur fást. Réttur vátryggjanda til að koma að málinu getur einnig haft áhrif á framvinduna.

Fyrning

Við líkamstjón gildir ekki algildur lokafrestur sem reiknast eingöngu frá sjálfum atburðinum. Samkvæmt 442¹. gr. § 3 pólsku einkamálalaganna fyrnist krafa ekki fyrr en þremur árum eftir að tjónþoli fékk vitneskju um tjónið og þann sem ber ábyrgð. Tuttugu ára frestur frá atburðinum á við um tjón sem stafar af refsiverðu broti samkvæmt § 2.

Fyrir tjón sem barn hefur orðið fyrir gilda sérstakar reglur, svo að krafan fyrnist ekki of snemma. Frestina ætti ávallt að kanna snemma, því liðinn frestur getur þýtt að krafan verði ekki lengur höfð uppi.

Þegar sjúklingur er látinn

Sé sjúklingur látinn vegna meðferðar geta nánustu aðstandendur eftir atvikum átt sjálfstæðar kröfur – meðal annars miskabætur vegna missis nákomins og bætur fyrir tiltekin fjárhagsleg áhrif.

Slík mál krefjast vandaðrar yfirferðar á ferlinu og á tengslunum milli meðferðarinnar og andlátsins. Aðstandendur ættu snemma að fá möguleika sína og frestina sem gilda um þá á hreint.

Meðferð yfir landamæri

Sértu búsettur erlendis en fékkst meðferð í Póllandi breytir það ekki því að hugsanleg mistök eru metin eftir pólskum rétti. Það vekur þó hagnýtar spurningar um sjúkraskrá, þýðingu og fyrirsvar sem ætti að leysa frá upphafi.

Mál má að verulegu leyti undirbúa og reka í fjarvinnu. Alla sjúkraskrána ætti að afla snemma svo að sérfróður maður geti farið yfir hana, óháð því hvar sjúklingur býr nú. Fjarlægð milli landa breytir ekki réttinum til bóta, en gerir tímanlega öflun gagna enn mikilvægari.

Raunhæft mat

Mál um læknamistök ætti að meta af raunsæi. Bæði spurningin um hvort mistök hafi verið gerð og spurningin um orsakatengsl ráðast að jafnaði af mati sérfróðs manns, og niðurstöðuna má sjaldan segja fyrir með vissu fyrir fram.

Því byggist ábyrg ráðgjöf á yfirferð sjúkraskrárinnar áður en niðurstöðu er lofað. Raunhæft mat á möguleikunum, tímanum og kostnaðinum er besti grundvöllurinn til að ákveða hvort reka eigi mál.

Hvernig krafan er gerð upp

Kröfu ætti að gera upp af kostgæfni. Auk sjálfs tjónsins tekur hún oft til útgjalda vegna meðferðar, umönnunar og ferða, tekjutaps og framtíðarþarfa séu afleiðingarnar varanlegar. Hvern lið ætti að skjalfesta, svo að krafan hvíli á áþreifanlegum grunni.

Raunhæft uppgjör tekur einnig tillit til þróunar með tímanum, því sumar afleiðingar koma fyrst fram síðar. Því ætti ekki að gera kröfuna upp of hratt, heldur byggja hana á heildarmati á raunverulegu og framtíðartjóni.

Hvernig lögmannsstofan getur aðstoðað

Við aðstoðum sjúklinga og aðstandendur gegnum allt ferlið: öflun og yfirferð sjúkraskrárinnar, fyrsta mat á málinu, val á leið, uppgjör kröfunnar og rekstur málsins gegn ábyrgu stofnuninni.

Skrifstofan er í Poznań og veitir lögfræðiaðstoð um allt Pólland, að verulegu leyti í fjarvinnu. Þar sem frestirnir geta ráðið úrslitum ætti að leggja mál fram sem fyrst.

Tengdar leiðbeiningar

Algengar spurningar

Hvenær er um læknamistök að ræða?

Þegar meðferð víkur frá viðurkenndum læknisfræðilegum staðli og það frávik veldur tjóni. Ekki er sérhver óheppileg niðurstaða mistök; það sem ræður er hvort farið var að staðlinum, og það metur að jafnaði sérfróður maður.

Að hverjum á að beina kröfunni?

Sé tjónið valdið við meðferð á sjúkrahúsi ber að meginstefnu til sú stofnun ábyrgð sem ber ábyrgð á starfsfólkinu, og kröfu er því oft beint að sjúkrahúsinu. Hver er réttur aðili ræðst af því hvernig meðferðin var skipulögð.

Hvaða bætur get ég fengið?

Veita má miskabætur fyrir tjón, þjáningu og skert lífsgæði, skaðabætur fyrir fjárhagslegt tjón svo sem útgjöld og tekjutap, og við varanlega skerta starfsgetu eða auknar þarfir reglulega greiðslu. Hvað er unnt að krefjast ræðst af afleiðingum tjónsins.

Hvernig eru læknamistök sönnuð?

Sjúkraskráin er meginsönnunargagnið og ætti að tryggja snemma. Mat á því hvort mistök hafi verið gerð og á orsakatengslum byggist að jafnaði á áliti sérfróðs manns, og skýr framsetning ferilsins er oft það sem ræður úrslitum.

Hversu langur er fresturinn til að hafa kröfuna uppi?

Get ég rekið málið þegar ég bý erlendis?

Já. Hugsanleg mistök eru metin eftir pólskum rétti, og málið má að verulegu leyti undirbúa og reka í fjarvinnu. Alla sjúkraskrána ætti að afla snemma svo að sérfróður maður geti farið yfir hana, óháð því hvar þú býrð nú.