Stjórnarmaður í pólsku einkahlutafélagi getur við tilteknar aðstæður borið persónulega ábyrgð á skuldum félagsins. Ábyrgðin verður einkum virk þegar ekki hefur tekist að innheimta skuldina hjá félaginu sjálfu, og hún beinist að þeim sem sat í stjórn meðan skuldbindingin stóð.

Þessar leiðbeiningar skýra hvenær ábyrgðin verður til, hvaða varnir eru til og hvernig stjórnarmaður getur varið sig. Sem viðskiptalögmaður í Poznań aðstoðum við bæði stjórnarmenn sem mæta kröfu og kröfuhafa sem sækja hana. Skrifstofan starfar um allt Pólland, að verulegu leyti í fjarvinnu.

Tvær leiðir: einkaréttarleg ábyrgð og skattaábyrgð

Persónuleg ábyrgð stjórnenda fylgir tveimur meginleiðum. Eftir pólskum félagarétti getur stjórnarmaður í einkahlutafélagi borið ábyrgð á einkaréttarlegum skuldum félagsins þegar innheimta hjá félaginu er árangurslaus. Eftir skattareglum getur stjórnarmaður á sama hátt borið ábyrgð á skatta- og iðgjaldaskuldum félagsins.

Leiðirnar tvær byggjast á sitt hvoru regluverkinu en fylgja sameiginlegu mynstri: ábyrgðin er til vara gagnvart félaginu, hún er persónuleg og óskipt og henni má afstýra með tilteknum vörnum. Á hvorri leið tiltekin krafa hvílir ætti að liggja fyrir snemma, því það ræður hverju þarf að sanna.

Hvenær verður persónulega ábyrgðin virk

Einkaréttarlega ábyrgðin gerir að meginstefnu til ráð fyrir að innheimta gegn félaginu hafi reynst árangurslaus – að kröfuhafi fái sem sagt ekki fullnustu í eignum félagsins sjálfs. Fyrst þá má beina kröfunni að stjórnarmönnum persónulega.

Ábyrgðin er óskipt: kröfuhafi getur beint allri kröfunni að einum, sem síðan verður að leita endurkröfu hjá hinum. Hún tekur að meginstefnu til skuldbindinga félagsins, þar á meðal kostnaðar við hina árangurslausu innheimtu, og getur því orðið veruleg. Krafan takmarkast ekki við höfuðstól heldur getur einnig tekið til vaxta og kostnaðar, sem getur aukið áhættu stjórnarmanns umtalsvert.

Hverjir bera ábyrgð

Ábyrgðin beinist að þeim sem var stjórnarmaður meðan skuldbindingin stóð, óháð því hvort viðkomandi gekk síðar úr stjórn. Það er því tímabilið þegar skuldin varð til og féll í gjalddaga sem ræður, ekki hver situr í stjórn þegar innheimta fer fram.

Úrsögn úr stjórn ætti að skrá rétt og á réttum tíma, því óvissa um hvenær stjórnarmaður hætti er oft ágreiningsefni. Sá sem tekur að sér stjórnarsetu ætti að vera meðvitaður um ábyrgðina frá fyrsta degi. Jafnvel skammvinn eða óformleg þátttaka í stjórn getur nægt ef hún fellur saman við tímann þegar skuldbindingin stóð.

Fleiri stjórnarmenn og verkaskipting

Sitji fleiri í stjórn bera þeir að meginstefnu til óskipta ábyrgð. Kröfuhafi getur því valið að hverjum krafan er beint, og sá sem greiðir verður síðan að leita endurkröfu hjá hinum eftir innbyrðis hlutdeild þeirra.

Innbyrðis verkaskipting – til dæmis að einn annist fjármálin – leysir hina ekki sjálfkrafa undan ábyrgð. Ætlast er til að stjórnarmaður fylgist með stöðu félagsins, og verkaskiptingu ætti því ekki að rugla saman við ábyrgðarleysi. Þótt einn stjórnarmaður greiði kröfuna í heild breytir það ekki ábyrgð hinna gagnvart kröfuhafa fyrr en gert hefur verið upp innbyrðis.

Varnir gegn ábyrgðinni

Stjórnarmaður getur losnað undan einkaréttarlegri ábyrgð með því að sýna fram á eina af eftirfarandi vörnum:

  • Að gjaldþrotabeiðni hafi verið lögð fram í tæka tíð, eða að endurskipulagning eða sambærileg úrræði hafi verið hafin.
  • Að skortur á tímanlegri beiðni verði ekki rakinn til stjórnarmannsins – það er að engin sök sé fyrir hendi.
  • Að kröfuhafi hafi ekki orðið fyrir tjóni þótt beiðnin hafi ekki verið lögð fram í tæka tíð.

Sönnunarbyrðin fyrir vörnunum hvílir að meginstefnu til á stjórnarmanninum. Því skiptir sköpum að geta skjalfest hvenær félagið varð ógjaldfært, hvað var gert og hvenær – oft löngu eftir að atvikin urðu.

Skyldan til að leggja fram gjaldþrotabeiðni og fresturinn

Kjarni ábyrgðarinnar er skyldan til að bregðast við þegar félagið verður ógjaldfært. Verði félagið ógjaldfært þarf innan skamms lögbundins frests að leggja fram gjaldþrotabeiðni eða hefja endurskipulagningu. Sé það vanrækt opnast fyrir persónulegu ábyrgðina.

Það sem ræður er hvenær ógjaldfærnin varð – ekki hvenær hún var viðurkennd. Reglubundið eftirlit með greiðslugetu og skuldum félagsins er því mikilvægasta einstaka vörnin sem stjórnarmaður hefur.

Skatta- og iðgjaldaábyrgð

Auk einkaréttarlegu ábyrgðarinnar getur stjórnarmaður borið ábyrgð á skattaskuldum félagsins þegar innheimta hjá félaginu er árangurslaus. Ábyrgðin tekur jafnan einnig til skulda við almannatryggingar.

Varnirnar líkjast þeim á einkaréttarlegu leiðinni: tímanleg gjaldþrotabeiðni, engin sök eða ábending um eignir sem innheimta má kröfuna í. Þar sem skattaábyrgð er oft sótt í sérstöku ferli ætti að meðhöndla slíka kröfu sérstaklega og í tæka tíð. Skattaábyrgðin getur tekið til tímabila þegar félagið var enn í virkri starfsemi að því er virtist, og því ætti að taka hana alvarlega áður en skuld er endanlega ákveðin.

Ábyrgð gagnvart félaginu sjálfu

Auk ábyrgðar gagnvart kröfuhöfum og yfirvöldum getur stjórnarmaður borið ábyrgð gagnvart félaginu sjálfu á tjóni sem valdið er með athöfnum eða athafnaleysi andstætt lögum eða samþykktum, nema stjórnarmaðurinn sé án sakar.

Þessi ábyrgð er sótt af félaginu – í reynd oft eftir eigendaskipti eða gjaldþrot, þar sem ný stjórn eða skiptastjóri lítur til baka yfir fyrri ráðstafanir. Ákvarðanir ætti því að taka og skjalfesta vandlega jafnóðum.

Hvernig stjórnarmaður ver sig

Ábyrgðina er ekki unnt að fjarlægja en áhættunni má stýra. Mikilvægustu skrefin eru reglubundið eftirlit með gjaldfærni félagsins, tímanleg viðbrögð við merkjum um ógjaldfærni og vönduð skjölun þeirra ákvarðana sem teknar eru.

Þar við bætist rétt og tímanleg skráning við inn- og útgöngu úr stjórn. Sé vafi á stöðu félagsins ætti að leita ráðgjafar snemma, meðan enn er unnt að leggja fram gjaldþrotabeiðni eða hefja endurskipulagningu í tæka tíð. Stjórn sem bregst of seint við missir oft einmitt þá vörn sem annars hefði getað losað hana – nefnilega að gjaldþrotabeiðni hafi verið lögð fram í tæka tíð.

Yfir landamæri

Sé stjórnarmaðurinn búsettur erlendis breytir það ekki ábyrgðinni eftir pólskum rétti, en það vekur hagnýtar spurningar um birtingu, fyrirsvar og fullnustu. Kröfu á hendur stjórnarmanni erlendis má leita viðurkenningar og fullnustu á þar eftir gildandi reglum.

Á hinn bóginn ætti kröfuhafi sem vill sækja stjórnarmann að leysa snemma úr því hvar viðkomandi hefur tekjur eða eignir, svo að ákvörðun reynist ekki torveld í framkvæmd.

Félagsform og raunveruleg stjórnun

Ábyrgðin sem hér er lýst tengist einkum einkahlutafélaginu. Önnur félagsform fylgja að hluta öðrum reglum, og því ætti að staðreyna hvaða form félagið hefur áður en krafa er metin.

Ábyrgðin getur auk þess beinst að þeim sem raunverulega stýrði félaginu, þótt viðkomandi hafi ekki verið formlega skráður stjórnarmaður. Bæði formleg skráning og raunverulegt hlutverk geta því haft þýðingu þegar ráðið er hver ber ábyrgð. Í vafatilvikum getur því verið nauðsynlegt að skoða bæði skráningu og raunverulega verkaskiptingu í félaginu áður en kröfu er beint að tilteknum einstaklingi.

Sönnun og frestir

Bæði sá sem hefur kröfu uppi og sá sem ver sig eru háð gögnum: ársreikningum, stjórnarákvörðunum, bréfaskiptum og upplýsingum um greiðslur félagsins yfir tíma. Gögnin ætti að tryggja snemma, áður en erfitt verður að afla þeirra.

Krafan er auk þess háð fyrningu, og frestirnir geta ráðið því hvort unnt er að hafa hana uppi. Bæði stjórnarmaður og kröfuhafi ættu því að fá frestina á hreint áður en gripið er til aðgerða.

Samningaviðræður og sátt

Ekki þarf sérhver deila um ábyrgð stjórnenda að enda fyrir dómstóli. Sé ábyrgðin óviss, eða sé vafi um hvenær ógjaldfærnin varð, getur samningslausn verið í þágu beggja – fyrir kröfuhafa skjótari fullnusta, fyrir stjórnarmann afmörkuð áhætta.

Sáttalausn ætti að byggjast á raunhæfu mati á vörnunum og á því hvað unnt er að sanna. Því ætti bæði kröfu og vörn að undirbúa vandlega, einnig þegar markmiðið er samningur fremur en dómur.

Hvernig lögmannsstofan getur aðstoðað

Vörn: mat á kröfu á hendur stjórnarmanni, mótun varnanna og rekstur málsins. Kröfuhafahlið: mat á því hvort sækja megi kröfu á hendur stjórn og hvar unnt er að fullnusta hana.

Sem viðskiptalögmaður aðstoðar lögmannsstofan í Poznań um allt Pólland, að verulegu leyti í fjarvinnu. Bæði stjórnarmaður og kröfuhafi ættu að bregðast við í tæka tíð, því frestir og sönnunarstaða geta ráðið úrslitum.

Tengdar leiðbeiningar

Algengar spurningar

Hvenær ber stjórnarmaður persónulega ábyrgð?

Að meginstefnu til þegar innheimta á skuld félagsins hjá félaginu sjálfu er árangurslaus. Þá má beina kröfunni að þeim sem sátu í stjórn meðan skuldbindingin stóð. Ábyrgðin er persónuleg og óskipt.

Get ég komist hjá ábyrgðinni?

Mögulega. Stjórnarmaður getur losnað með því að sýna fram á að gjaldþrotabeiðni hafi verið lögð fram í tæka tíð, að skortur á beiðni verði ekki rakinn til sakar hans, eða að kröfuhafi hafi ekki orðið fyrir tjóni. Sönnunarbyrðin er að meginstefnu til hjá stjórnarmanninum.

Ber ég einnig ábyrgð á sköttum félagsins?

Það getur gerst. Stjórnarmaður getur borið ábyrgð á skatta- og iðgjaldaskuldum félagsins þegar innheimta hjá félaginu er árangurslaus, með vörnum sem líkjast einkaréttarlegu leiðinni. Skattaábyrgð er oft sótt í sérstöku ferli.

Hvað ef ég er farin/n úr stjórn?

Það sem ræður er hvort þú varst stjórnarmaður meðan skuldbindingin stóð, ekki hvort þú situr í stjórn nú. Úrsögn ætti að skrá rétt og á réttum tíma, því óvissa um það er oft ágreiningsefni.

Getur tímanleg gjaldþrotabeiðni veitt vörn?

Já. Verði félagið ógjaldfært þarf innan skamms frests að leggja fram gjaldþrotabeiðni eða hefja endurskipulagningu. Tímanleg beiðni er meginvörn, og það sem ræður er hvenær ógjaldfærnin varð í raun.

Gildir ábyrgðin þegar ég bý erlendis?

Já, ábyrgðin eftir pólskum rétti breytist ekki við búsetu erlendis, en birting og fullnusta vekja hagnýtar spurningar. Kröfu má leita viðurkenningar og fullnustu þar sem þú hefur tekjur eða eignir.